Friedrich Steendam  
en zijn Ati

Friedrich werd erkend door zijn vader te Magetan op 7 juni 1917.
Magetan was toen een klein bergplaatsje op Oost-Java.
Zijn vader was in die tijd opzichter BOW 1e klasse en toegevoegd aan de chef der Sectie Madioen van de toekomstige irrigatieafdeling Solorivier. 

Magetan - Sarangan - Lawoe

Zijn moeder, de Javaanse Sapiejah voedde haar kinderen streng op. 
Toen vader in 1923 werd overgeplaatst naar Soerabaja bestond het gezin al uit zes personen. 
Eén broertje(Augustus geheten) was intussen, na 4 maanden geleefd te hebben, overleden op 4-6-1921.
De andere kinderen waren Agatha, Friedrich, Amalia en Cornelis.
Op 10 mei 1931 ging vader Steendam 'wegens volbracht' met eervol ontslag als ambtenaar BOW.
Op 22-5-1935 trad vader Jan Andries Steendam voor een derde maal in het huwelijks bootje.
Friedrich en zijn broer en zusjes waren toen al bijna jong volwassenen.

Friedrich vertelt nu zelf over zijn levensgeschiedenis in Indië:

Madioen, brugverbinding over de Madioenrivier

Thuis spraken we niets anders dan Javaans, wat later problemen gaf bij de verdere opleiding.
Bij een Indische onderwijzeres kregen we privé-lessen en we gingen met een 'dogcart' elke middag naar haar huis in Soerabaja.
We woonden in het begin in Kedoeroes, omdat er weinig huizen waren in die tijd. Papa bouwde toen een huis in Kedoeroes, iets voorbij Goenoeng Sari.
In dit huis is Klaas geboren.
Niet lang hadden we plezier van het toen nog half afgebouwde huis want een nieuwe overplaatsing naar Poerwokerto stond op stapel.
Hier werden we naar een Hollandse school gestuurd, wat heel veel problemen met zich mee bracht.

Poerwokerto kantoorlaan in 1928

Tot overmaat van ramp kreeg ik een huidziekte van zodanige aard dat we niet meer naar school mochten.
Goede raad was duur en de doktoren wisten ook geen raad met deze kwaal.
Mijn jongere broer Cees (Cornelis) kreeg het ook te pakken.
Ten einde raad besloot Papa om ons bij tante Leen (Schiotling-Steendam), die intussen met haar gezin in het huis in Kedoeroes was gaan wonen, te laten logeren.
Gelukkig is het later toch over gegaan

Magetan, Serangan 4500 ft hoogte (1500 meter)

Na de Europese Lagere School behaalde ik achtereenvolgens de MULO en de KES in Soerabya in 1940.
Ik kreeg een aanstelling als onderopzichter bij de Irrigatie van Oost-Java met de standplaats Malang.
Niet lang heb ik deze baan kunnen behouden want ik werd in militaire dienst opgeroepen en mocht ik het KNIL dienen als ... paardenverpleger. Intussen was de oorlog in Europa overgeslagen naar het Oosten.
Door de olie-embargo moest Japan in verband met zijn expansiedrift onze toenmalige koloniën veroveren, want Balikpapan en de andere oliebronnen in dit gebied moesten het streven van de Japanners helpen.
Het KNIL stelde natuurlijk weinig voor vergeleken met dat van de vijand.
En dra was ik krijgsgevangene en werd ik als koelie getransporteerd naar Siam om ondermeer de beruchte brug aan de Kwai-rivier te bouwen.
Ondanks de ziekten, honger en de slavenarbeid, heb ik de Thaise hel overleefd.
Na de bevrijding in augustus 1945 waren er nieuwe problemen gerezen, namelijk de pacificatie van Nederlands Oost-Indië.
Ook ik moest een steentje bijdragen en na vele omzwervingen met het KNIL aangevuld met KL belandde ik uiteindelijk op de Oostkust van Sumatra en daar heb ik mijn Ati gevonden.
Na het zogenaamde grootverlof kreeg ik een baan bij Verkeer en Waterstaat met als standplaats Tandjung Balai.

   
Tandjung Balai, Asahan. pasarhal in 1930

De plaatsen waar ik werkte waren legio, o.m.Labuhan Ruku, Tarutung, Tandjung Balai en Medan

 
  weg tussen Sibolga en Tarutung

Wat Friedrich nog weet van de familie Schiotling? 
Zijn tante Helena (tante Leen) Maria huwde immers met Johannes Adrianus Schiotling?!

'Als jongen hoorde ik mijn vader praten zo over een reis van de familie Schiotling naar Nederland en dan was de bestemming Arnhem.
Ik schat dit Europees verlof ongeveer rond de eeuwwisseling.
(noot: het was in mei 1898). 
Er werd dan een familie "Koolaader" genoemd.
Mijn broertje Arend (de benjamin) was al geboren en die huilde steeds om een vlieger, 'ik wil een bogie', en dit gemier duurde dan de hele avond, althans volgens mijn vader. (bogie=vlieger). 
Oma (Voll) ging dan wel eens naar de markt en deed een bod op de makrelen, maar dat was niet naar de zin van de verkoopster en deze zei, 'denk je dat ik dat van mijn vrijer gekregen heb?' 
Deze verhalen staan mij nog helder voor de geest net zoals de volksliedjes van 'Jola had een neus' en 'Sequa geneest met muziek'. 
Kleine potjes hebben grote oren en dus hoorde ik ook wel eens wat meer amoureuze
amoureuze verhalen.

Solorivier 1930

De ouders van tante Lena?
De vader moet een soldaat-verpleger zijn geweest van het Oost-Indisch leger en gedetacheerd bij een Radja in de buurt van "Gorotalo?" en hij zou later met een dochter van de Radja zijn gehuwd, namelijk Wilhelmina Antoinetta Voll. 
De Voll-familie was ook een grote familie! 
Na de onafhankelijkheid van Indonesia koos een deel van de Voll-familie voor Nederland en het andere deel koos Indonesia als vaderland. 
De oudste Steendam, een zoon is mij niet bekend.
(noot; Frederik 1868 en de rest blijken in een andere volgorde te zijn geboren dan Friedrich zich herinneren kan nmlk.: Jeanne; Helena Maria; Cornelia; Jan Andries; Arend Johannes; Leendert Jacob. 
(Mogelijk is er nog een benjamin die Friedrich niet te binnen wil schieten). 
Van de oudste oom weet ik alleen dat hij les gaf in Semarang en later naar Nederland ging om in IJmuiden te gaan wonen.
Mijn vader is driemaal getrouwd geweest. 
Uit deze huwelijken tezamen kwamen ca 14 kinderen voort waarvan ondergetekende 1 is. 
Van oom Leendert weet ik dat hij driemaal trouwde en daaruit 6 kinderen heeft. 
Tante Jeanne trouwde met ene Willemse en kreeg van hem 3 kinderen. 
Van de jongste oom (dat zal Arend Johannes zijn!) weet ik alleen dat hij als 'broodjager' in het zuiden van Malang woonde en 2 kinderen had.

  Madioen, grote weg

Wat de link betreft tussen Madeleine Schiotling en mij is "nicht tegenover grootoom"
Om de foto te beoordelen kijken we naar de centrale vader-figuur van Johannes A. Schiotling met daarom heen gegroepeerd de eerder aangehaalde Edu, daarboven de oudste zoon Hendrik, die steeds geen werk kon vinden; dan naast hem staande mijn  tante Lena en zittend op een tafeltje Cornel de benjamin.
Naast Cornel is al onderkent Madeleine (dit is niet juist, geeft niet); Dan kom ik op een moeilijk punt namelijk de manspersoon naast tante Lena, is dat nu John of Louis? 
Terloops hoorde ik in die dagen toen ik gedurende drie maanden bij de familie Schiotling in Kedoeroes logeerde over John vertellen die een baan had in Broenei. 
Dus als dit John is, die ik in feite nooit gezien heb, dan is Louis de uiterst rechts gezeten persoon.
Het meisje geheel links kan ik niet thuis brengen. 
Dan de analyse van de drie lieftallige deernen, ik weet dat er een is overleden aan TBC of longontsteking en ik dacht dat de vrouwelijke persoon naast Edu het tragisch lot moest ondergaan. 
Dan blijven nog over de twee, nl. Godeline en Perine en volgens mij is de zittende figuur Godeline. 
Dat is alles wat ik van de foto kan zeggen.

Achterste rij: Hendrik, moeder Helena, John, Madeleine. Voorste rij: van l naar r: Godeline(dine), Willy, Eduard, vader Johannes, Cornel, Perine, Victoire, Louis. (Friedrich had het bijna helemaal goed!) De foto is van 1918.

Mijn eerste kennismaking met oma Voll was indertijd in Soerabaja.
De Schiotlings woonden toen in Embong Kenongo en ik als kleuter van een jaar of drie (1921) werd door één van mijn nichtjes naar oma gebracht die in de garage haar kamer had gekregen.
Ik aan het huilen en schreeuwen en ofschoon ik in die dagen nog geen Nederlands sprak, wist ik dat ze zei 'wat een zoon heb je Jan!'

(Met heel veel dank aan opa Fried (Friedrich Steendam)

terug naar Jan Andries